φοροδιαφυγή

• Μη Έκδοση ή Ανακριβής Έκδοση Φορολογικών Στοιχείων Η μη έκδοση αποδείξεων λιανικής πώλησης, τιμολογίων ή η έκδοσή τους με ανακριβή ποσά (μικρότερα του πραγματικού) αποτελεί την πιο κοινή μορφή φοροδιαφυγής.
• Απόκρυψη Εισοδημάτων Η μη δήλωση εισοδημάτων από οποιαδήποτε πηγή (μισθούς, ενοίκια, επιχειρηματική δραστηριότητα, τόκους, μερίσματα) με σκοπό τη μη φορολόγησή τους.
• Ψευδείς ή Ανακριβείς Φορολογικές Δηλώσεις Η υποβολή δηλώσεων ΦΠΑ, Εισοδήματος, ΦΜΥ κ.λπ. με ανακριβή στοιχεία, με σκοπό τη μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης ή την επιστροφή φόρου που δεν δικαιούται ο φορολογούμενος.
• Εικονικά ή Πλαστά Φορολογικά Στοιχεία Η χρήση ή έκδοση εικονικών (μη πραγματικών) ή πλαστών (παραποιημένων) τιμολογίων ή αποδείξεων για τη δημιουργία ψευδών δαπανών και τη μείωση του φορολογητέου εισοδήματος.
• Μη Απόδοση Παρακρατούμενων Φόρων Η παρακράτηση φόρων (π.χ. ΦΜΥ, ΦΠΑ) από τρίτους και η μη απόδοσή τους στο Δημόσιο εντός των προβλεπόμενων προθεσμιών.
• Παράνομη Εισαγωγή/Εξαγωγή Αγαθών Η διακίνηση αγαθών χωρίς την καταβολή των προβλεπόμενων δασμών και φόρων (π.χ. ΦΠΑ, ΕΦΚ).
• Αδήλωτη Εργασία Η απασχόληση εργαζομένων χωρίς ασφάλιση και δήλωση στο σύστημα ΕΡΓΑΝΗ, με αποτέλεσμα τη μη καταβολή ασφαλιστικών εισφορών και φόρου μισθωτών υπηρεσιών.

Είναι ζωτικής σημασίας να γίνει σαφής διάκριση μεταξύ των παραπάνω όρων:

• Φοροδιαφυγή (Tax Evasion): Είναι παράνομη. Περιλαμβάνει ενέργειες που παραβιάζουν ρητά τη φορολογική νομοθεσία με σκοπό τη μη καταβολή οφειλόμενων φόρων. Οι συνέπειές της είναι αυστηρές, διοικητικές και ποινικές.
• Φοροαποφυγή (Tax Avoidance): Είναι νομικά αμφισβητήσιμη. Αναφέρεται σε ενέργειες που, ενώ δεν παραβιάζουν άμεσα κάποιο νόμο, εκμεταλλεύονται «παραθυράκια» ή κενά της νομοθεσίας με τρόπο που μπορεί να θεωρηθεί καταχρηστικός ή αντίθετος στο πνεύμα του νόμου. Συχνά βρίσκεται σε μια «γκρίζα ζώνη».
• Φορολογικός Σχεδιασμός (Tax Planning): Είναι απολύτως νόμιμος και επιθυμητός. Περιλαμβάνει τη χρήση όλων των νόμιμων εργαλείων και διατάξεων της φορολογικής νομοθεσίας για τη βελτιστοποίηση της φορολογικής επιβάρυνσης ενός φυσικού ή νομικού προσώπου. Στόχος είναι η μείωση των φόρων μέσω επιτρεπόμενων εκπτώσεων, απαλλαγών, κινήτρων και της επιλογής της πλέον συμφέρουσας νομικής μορφής ή στρατηγικής. Ένας εξειδικευμένος λογιστής / φοροτεχνικός είναι ο βασικός σύμβουλος για τον αποτελεσματικό φορολογικό σχεδιασμό.

• Πρόστιμα: Επιβάλλονται βαριά πρόστιμα ανάλογα με το ύψος του διαφυγόντος φόρου και το είδος της παράβασης. Τα πρόστιμα για ανακρίβειες στις δηλώσεις ή μη έκδοση στοιχείων μπορεί να είναι πολλαπλάσια του διαφυγόντος φόρου.
• Προσαυξήσεις Εκπρόθεσμης Καταβολής: Επί του διαφυγόντος φόρου υπολογίζονται προσαυξήσεις για κάθε μήνα καθυστέρησης.
• Αναδρομική Φορολόγηση: Το Δημόσιο μπορεί να επιβάλει φόρους και πρόστιμα αναδρομικά, συνήθως για τα τελευταία πέντε φορολογικά έτη, ενώ σε περιπτώσεις μη υποβολής δήλωσης ή εντοπισμού «μεγάλης φοροδιαφυγής» (π.χ. αδήλωτα κεφάλαια στο εξωτερικό) η προθεσμία μπορεί να φτάσει τα δεκαπέντε έτη, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία.
• Αποκλεισμός από Δημόσιες Συμβάσεις: Επιχειρήσεις που έχουν υποπέσει σε φοροδιαφυγή μπορεί να αποκλειστούν από τη συμμετοχή σε διαγωνισμούς του Δημοσίου.
• Αδυναμία Λήψης Φορολογικής Ενημερότητας: Αυτό μπορεί να εμποδίσει συναλλαγές όπως μεταβιβάσεις ακινήτων, είσπραξη χρημάτων από το Δημόσιο κ.λπ.
• Δέσμευση Τραπεζικών Λογαριασμών και Περιουσιακών Στοιχείων: Σε περίπτωση μεγάλων οφειλών, το Δημόσιο μπορεί να προχωρήσει σε κατασχέσεις.

Σε περιπτώσεις μεγάλης φοροδιαφυγής, οι συνέπειες επεκτείνονται και στον ποινικό τομέα, με προβλέψεις στον Ποινικό Κώδικα και τον Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας (Ν. 4174/2013):

• Φυλάκιση: Για ποσά διαφυγόντος φόρου άνω των 100.000 ευρώ ανά είδος φόρου ή άνω των 50.000 ευρώ για ΦΠΑ, προβλέπονται ποινές φυλάκισης.
• Ποινές Κάθειρξης: Για ποσά άνω των 150.000 ευρώ ανά είδος φόρου ή άνω των 100.000 ευρώ για ΦΠΑ, οι ποινές μπορεί να φτάσουν την κάθειρξη.

Ο φορολογικός έλεγχος είναι το βασικό εργαλείο της ΑΑΔΕ για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής. Μπορεί να είναι:

• Προληπτικός: Διενεργείται για τη διαπίστωση της ορθής τήρησης των βιβλίων και στοιχείων.
• Τακτικός: Διενεργείται μετά την υποβολή των δηλώσεων για την επαλήθευση των δηλωθέντων.
• Έκτακτος: Διενεργείται κατόπιν πληροφοριών ή ενδείξεων φοροδιαφυγής.
• Μερικός ή Πλήρης: Μπορεί να αφορά συγκεκριμένες φορολογίες ή να καλύπτει όλες τις φορολογικές υποχρεώσεις.
• Επιτόπιος ή Ελεγκτικός: Στα γραφεία της επιχείρησης ή στα γραφεία της ελεγκτικής αρχής.

Η ΑΑΔΕ χρησιμοποιεί πλέον προηγμένα συστήματα ανάλυσης δεδομένων (data analytics), διασταυρώσεις στοιχείων (π.χ., myDATA, τραπεζικά δεδομένα, πληροφορίες από τρίτες χώρες) και ανώνυμες καταγγελίες για τον εντοπισμό περιπτώσεων που χρήζουν ελέγχου. Η διαφάνεια των συναλλαγών και η ηλεκτρονική διαβίβαση δεδομένων καθιστούν πλέον εξαιρετικά δύσκολο τον εντοπισμό της φοροδιαφυγής χωρίς συνέπειες.